Đêm qua, tôi trực ca ba.
Khoảng hai giờ sáng, khi hành lang bệnh viện chìm trong im lặng, chỉ còn tiếng máy monitor đều đều, tôi ngồi một mình ở trạm điều dưỡng và nhớ về cô Tư – bệnh nhân giường 12 vừa ra đi chiều hôm trước.
Cô Tư nhập viện cách đây ba tuần vì suy thận giai đoạn cuối. Bảy mươi hai tuổi, người nhỏ thó, mái tóc bạc trắng búi gọn sau gáy. Mỗi lần tôi vào đo huyết áp, cô đều hỏi: "Con ăn cơm chưa?" – câu hỏi quen thuộc của những người mẹ Việt Nam.
Cô kể tôi nghe về căn bếp nhỏ ở quê, về những buổi sáng nấu cháo cho chồng, về nồi cá kho tộ mà con trai cô thích nhất.
"Cô định xuất viện về nấu cho thằng Hai một bữa, nó đi công tác suốt, chẳng mấy khi về."
Nhưng bữa cơm đó, cô không kịp nấu.
Những điều chưa kịp
Mười năm làm nghề điều dưỡng, tôi đã chứng kiến nhiều người ra đi. Có người ra đi trong giấc ngủ, nhẹ nhàng như một cơn gió thoảng. Có người ra đi giữa tiếng khóc của người thân, giữa những lời van xin đừng bỏ lại. Có người ra đi một mình, trong đêm khuya, khi người nhà về nghỉ ngơi lấy sức.
Mỗi lần như vậy, tôi đều tự hỏi: Họ còn điều gì chưa kịp làm?
Cô Tư có bữa cơm chưa kịp nấu cho con trai. Chú Bảy giường 8 có cuốn album ảnh chưa kịp sắp xếp lại để tặng cháu nội. Bác Năm khoa Ung bướu có chuyến về quê chưa kịp thực hiện sau ba mươi năm xa xứ.
Và tôi nhận ra, mỗi người chúng ta đều đang sống với những "chưa kịp" của riêng mình.
Ca trực đầu tiên
Tôi nhớ ngày đầu tiên đi làm, hai mươi ba tuổi, vừa ra trường. Ca trực đầu tiên, tôi chứng kiến một bệnh nhân trẻ – chỉ hơn tôi vài tuổi – qua đời vì tai nạn giao thông. Anh ấy không kịp nói lời nào với gia đình. Mẹ anh ấy gục khóc bên giường bệnh, tay vẫn nắm chặt chiếc điện thoại còn hiện tin nhắn cuối cùng của con:
"Mẹ ơi, con về muộn, mẹ ngủ trước đi."
Đêm đó, tôi về phòng trọ và khóc. Không phải vì sợ hãi, mà vì lần đầu tiên tôi hiểu được sự mong manh của sinh mệnh. Chúng ta lên kế hoạch cho ngày mai, tuần sau, năm tới, mà quên rằng đôi khi, chúng ta không có ngày mai.
Tôi gọi điện về cho mẹ lúc mười một giờ đêm. Mẹ ngái ngủ hỏi: "Gì vậy con, có chuyện gì không?" Tôi chỉ nói: "Không có gì, con nhớ mẹ." Bên kia đường dây, mẹ im lặng một lúc rồi nói: "Mẹ cũng nhớ con."
Đó là lần đầu tiên tôi nói nhớ mẹ kể từ khi lên Sài Gòn.
Những bài học từ bệnh viện
Làm nghề này, tôi học được nhiều điều mà sách vở không dạy.
Tôi học được rằng thời gian không chờ đợi ai. Những cuộc gọi bạn định gọi "khi nào rảnh," những lời xin lỗi bạn định nói "khi nào gặp mặt," những bữa cơm bạn định nấu "khi nào về quê" – tất cả đều có thể không bao giờ xảy ra.
Tôi học được rằng người ta không sợ chết bằng sợ ra đi với những điều còn dang dở. Bệnh nhân của tôi, trong những ngày cuối, ít ai nói về tiền bạc hay sự nghiệp. Họ nói về gia đình, về những kỷ niệm, về những người họ yêu thương.
Tôi học được rằng đôi khi, sự hiện diện quan trọng hơn lời nói. Có những bệnh nhân, tôi chỉ ngồi cạnh, nắm tay họ, không nói gì cả. Và điều đó đã đủ.
Khi cha bị tai biến
Ba năm trước, cha tôi bị tai biến nhẹ. Tôi xin nghỉ phép về quê chăm sóc ông hai tháng.
Những ngày đó, tôi mới thực sự hiểu cảm giác của người nhà bệnh nhân – điều mà trước đây tôi chỉ quan sát từ bên ngoài. Nỗi lo lắng khi chờ đợi kết quả xét nghiệm. Sự bất lực khi nhìn người thân đau đớn mà không thể làm gì. Những đêm thức trắng canh giấc ngủ của cha.
Cha tôi hồi phục. Nhưng từ đó, mỗi tháng tôi đều về thăm nhà ít nhất một lần. Tôi học cách nấu lại những món mẹ hay nấu, học cách ngồi nghe cha kể chuyện ngày xưa, học cách nói "con yêu cha mẹ" mà không ngại ngùng.
Bởi tôi biết, có những bữa cơm, nếu không nấu hôm nay, có thể sẽ không bao giờ được nấu.
Nồi canh chua chiều nay
Đêm nay, trước khi vào ca trực, tôi ghé chợ mua ít đồ. Về đến nhà, tôi nấu vội nồi canh chua cá lóc – món chồng tôi thích. Anh ấy ngạc nhiên hỏi: "Hôm nay có gì đặc biệt sao em?"
Tôi chỉ cười: "Không có gì, em chỉ muốn nấu thôi."
Anh ấy không biết rằng chiều nay, tôi vừa tiễn cô Tư – người phụ nữ với bữa cơm chưa kịp nấu cho con trai.
Có những điều, chúng ta không cần lý do để làm. Chúng ta chỉ cần làm, khi còn có thể.
Lời nhắc lúc bốn giờ sáng
Tôi viết những dòng này lúc bốn giờ sáng, khi bệnh viện vẫn còn im lìm trong giấc ngủ. Ngoài cửa sổ, thành phố bắt đầu thức giấc với những tiếng động đầu tiên.
Một ngày mới bắt đầu. Và tôi tự nhắc mình: Hãy sống như thể hôm nay là ngày quan trọng nhất. Hãy nói những lời yêu thương khi còn có thể. Hãy nấu những bữa cơm, gọi những cuộc gọi, ôm những người bạn muốn ôm.
Bởi vì cuộc sống không chờ đợi ai.
Và những bữa cơm không kịp nấu, sẽ mãi là những bữa cơm không bao giờ được nấu.
Mười năm làm nghề, tôi đã học được nhiều điều. Nhưng điều quan trọng nhất, có lẽ là: Đừng để những "chưa kịp" trở thành những "không bao giờ."